Kediniz size bakıp gözlerini ağır ağır kapatıyor, sonra yavaşça açıyorsa size bir şey söylüyor olabilir. Kedi sahiplerinin "kedi gülümsemesi" dediği bu küçük hareket, bilim insanlarının da ilgisini çekti.
Peki bu yavaş kırpış ne anlama geliyor, kediler bunu neden yapıyor ve siz de aynı dille cevap verebilir misiniz? Araştırmaların söylediklerine ve henüz söyleyemediklerine birlikte bakalım.
Yavaş göz kırpma tam olarak nedir?
Araştırmacılar bu hareketi bir dizi olarak tarif ediyor. Önce birkaç "yarım kırpış" gelir: göz kapakları birbirine yaklaşır ama göz tam kapanmaz. Ardından kedi gözlerini bir süre yarı kapalı tutar ya da tamamen kapatır.
Kedi sahipleri bu hareketi uzun zamandır tanıyor ve genelde sakin, huzurlu anlarda görüldüğünü anlatıyor. Ama bunun gerçekten kediyle insan arasında bir iletişim biçimi olup olmadığını anlamak için gözlem yetmiyor, deney gerekiyordu.
Bilim ne buldu?
2020'de İngiltere'de, Sussex Üniversitesi'nden bir araştırma ekibi bu soruya iki deneyle yaklaştı. Soru basitti: kediler bu hareketi bizimle bir tür mesajlaşma için kullanıyor mu?
İlk deneyde sahipler, kedilerinin yaklaşık bir metre önüne oturup onlara yavaşça göz kırptı. Kediler, sahiplerinin aynı odada olup onlarla etkileşime girmediği duruma göre daha fazla yarım kırpış ve göz kısma hareketi yaptı. Kısacası kediler bu selama, kendi dilleriyle karşılık verir gibiydi.
İkinci deney daha da ilginç. Bu kez kedilerin daha önce hiç tanımadığı bir araştırmacı ya yavaşça göz kırptı ya da bakışını hafifçe kedinin yanına kaydırıp ifadesiz durdu. Ardından avucu yukarı bakan elini uzattı. Kediler, yavaş göz kırpmanın ardından bu ele yaklaşmaya daha yatkındı.
Her iki deneyde de 18 kedinin verisi incelendi. Araştırmacılar bulguların, yavaş göz kırpmanın kedi ile insan arasında olumlu bir iletişim biçimi olabileceğine işaret ettiğini söylüyor. Aynı zamanda kedinin o anki duygusu hakkında kesin konuşmak için daha fazla araştırma gerektiğinin de altını çiziyorlar.
Neden "kedi gülümsemesi" deniyor?
Gözleri kısmak, başka türlerin olumlu anlarında da karşımıza çıkıyor. Atlarda ve ineklerde okşanırken, köpekgillerde oyun sırasındaki yüz ifadesinde bu hareket görülüyor. İnsanlarda da içten bir gülümsemede yalnız dudaklar değil, gözler de kısılır; araştırmacılar kedideki hareketle bu gülümseme arasında bir benzerlik kuruyor.
Peki kediler bunu neden yapıyor olabilir? Araştırmacıların öne sürdüğü iki fikir var:
- Kesintisiz, dik bir bakış sosyal karşılaşmalarda tehdit gibi algılanabilir. Yavaş kırpış bu bakışı bölerek "niyetim kötü değil" demenin bir yolu olabilir.
- İnsanlar bu hareketi olumlu bir işaret olarak algılıyor gibi görünüyor. Sahipler farkında olmadan onu ödüllendirmiş, kediler de ev hayatında bunu zamanla öğrenmiş olabilir.
Bu davranışın evrimle mi geldiği yoksa zamanla mı öğrenildiği ise hâlâ açık bir soru.
Her kırpış aynı şeyi söylemez
Aynı araştırma grubundan bilim insanları, bir barınaktaki 18 kediyle ayrı bir çalışma daha yaptı. İnsanın yavaş göz kırpmasına daha sık ve daha uzun göz kapamayla karşılık veren kediler, daha kısa sürede sahiplenildi. Araştırmacılar bu kedilerin ziyaretçilere daha mutlu ve cana yakın görünmüş olabileceğini düşünüyor, ama sonuçları temkinli birer ön bulgu olarak niteliyor.
Aynı çalışmada ilginç bir ayrıntı daha var. Barınakta çekingen olarak değerlendirilen kediler, yavaş kırpış dizilerine daha uzun zaman ayırma eğilimindeydi. Bu yalnızca bir eğilimdi, kesin bir sonuç değil. Yine de araştırmacılar hareketin hem dostça anlarda hem de gerginliği yumuşatmaya yönelik anlarda kullanılabileceğini düşünüyor.
Kedi davranışı uzmanları da benzer bir hatırlatma yapıyor: yavaş göz kırpma olumlu bir işaret olabilir, ama gergin anlarda da görülebilir. Anlamı, kedinin kulaklarına, bıyıklarına, duruşuna ve o anın koşullarına birlikte bakınca daha iyi anlaşılır. Ayrıca her kedi yavaş göz kırpmaz; uzmanlara göre bu, sizi daha az sevdiği anlamına gelmiyor.
Bir de şunu belirtelim: bu yazı göz sağlığını değil, bir iletişim davranışını anlatıyor. Kedinizin gözleriyle ilgili aklınıza takılan her konuda veteriner hekiminize danışın.
Siz de deneyin: kedice bir "merhaba"
Sussex'teki araştırmacılar denemek isteyenler için basit bir tarif veriyor. Gözlerinizi rahat bir gülümsemedeki gibi hafifçe kısın, sonra bir iki saniye kapatın. Kedi davranışı uzmanları, bunu yaparken başınızı hafifçe yana çevirmeyi de öneriyor.
Birkaç küçük ipucu:
- Gözlerinizi kediye dikip uzun uzun bakmayın. Kedi dilinde kesintisiz bakış, meydan okuma gibi algılanabilir.
- Acele etmeyin; kediniz o an size dikkatini vermişken deneyin.
- Yaklaşıp yaklaşmamak kedinin kararı olsun. Karşılık gelmezse ısrar etmeyin, belki başka bir an.
Bir dahaki sefere kediniz size gözlerini ağır ağır kapattığında, ona aynı dilden cevap vermeyi deneyebilirsiniz. Bilim bu sessiz sohbetin anlamını henüz tam çözmüş değil. Ama araştırmacıların da dediği gibi, pek çok kedi sahibi bunu zaten uzun zamandır seziyordu.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ya da tedavi önerisi değildir. Evcil hayvanınızın sağlığıyla ilgili her konuda veteriner hekiminize danışın.